بعد از پایان مدرسه چیکار کنیم؟ همه مسیرهای پیشرو (دانشگاه، بوتکمپ، کار و…)
بعد از پایان مدرسه چیکار کنیم؟ همه مسیرهای پیشرو (دانشگاه، بوتکمپ، کار و…)
آخرین زنگ مدرسه که به صدا درمیآید، برای خیلی از نوجوانان نه یک پایان، که شروع یک سردرگمی بزرگ است. در ایرانِ ما، تا همین چند سال پیش، جاده بعد از دیپلم فقط یک خط داشت: دانشگاه. اما امروز، دنیا عوض شده و مسیرهای زیادی برای انتخاب وجود دارد. این مقاله قرار نیست به شما بگوید «بهترین راه کدام است»، چون چنین چیزی وجود ندارد. قرار است نقشهی راه رو به شما نشان دهد تا خودتان، با توجه به شرایط و علایق، بهترین جاده را انتخاب کنید.
مسیرهای اصلی که بعد از پایان مدرسه پیش روی شما قرار دارند، به طور خلاصه عبارتند از:
- ادامه تحصیل از طریق کنکور و دانشگاه،
- یادگیری مهارتهای عملی و بازارپسند در قالب دورههای فشرده (بوتکمپ).
- ورود مستقیم به بازار کار از طریق کارآموزی.
- برنامهریزی برای مهاجرت تحصیلی.
هرکدام از این مسیرها، مزایا، معایب و ریسکهای خاص خود را دارند.
چرا این تصمیم، اینقدر سنگین است؟
بیایید روراست باشیم: این روزها، فشار انتخاب آینده روی دوش نوجوانان بیشتر از همیشه است. از یک سو، خانواده و جامعه مدام میگویند «فلانی پزشکی قبول شد» یا «ببین فلانی پولدار شد» و از سوی دیگر، شبکههای اجتماعی پر است از افرادی که در سن کم به موفقیتهای عجیب رسیدهاند. این حجم از اطلاعات و مقایسه، تصمیمگیری را سختتر میکند. نگران نباشید؛ این حس سردرگمی، یک واکنش طبیعی به یک دورهی انتقالی بزرگ است. مهم این است که بدانید شما تنها نیستید و گزینههایی وجود دارد که شاید تا حالا کسی بهدرستی برای شما توضیح نداده است.
مروری بر مسیرهای پیشرو: دانشگاه تا بوتکمپ
برای اینکه دید روشنی داشته باشید، بیایید هر کدام از مسیرها را جداگانه بررسی کنیم. اینها را مثل ابزارهایی در نظر بگیرید که هر کدام برای کار خاصی ساخته شدهاند و شما باید ببینید کدام ابزار به درد زندگیتان میخورد.
دانشگاه و کنکور: جادهی آسفالت همیشه به مقصد نمیرسد
این مسیر، همچنان پررفت و آمدترین جادهی ایران است. مزیت بزرگ آن، این است که یک مسیر مشخص و بلندمدت است. مدرک دانشگاه هنوز هم برای بسیاری از مشاغل دولتی و برخی شرکتهای بزرگ، یک پیشنیاز محسوب میشود. البته این مسیر معایبی هم دارد؛ مهمترین آن، طولانی بودن است. گذراندن چهار سال دانشگاه، آن هم در نظام آموزشی تئوریمحور ایران، همیشه به معنای کسب مهارتهای شغلی نیست. خیلی از فارغالتحصیلان با مدرک لیسانس، تازه سر چهارراه میایستند و میپرسند: «حالا چی کار کنم؟» اگر به رشتهای علاقهی شدید دارید و میخواهید در آن حوزه به عمق برسید، دانشگاه مسیر خوبی است. اما اگر فقط برای فرار از سربازی یا به خاطر فشار خانواده میخواهید بروید، احتمالاً چهار سال را با بیحوصلگی پشت سر خواهید گذاشت.
بوتکمپ و یادگیری مهارتهای عملی: میانبری به سوی بازار کار
شاید اسم بوتکمپ این روزها زیاد به گوش شما خورده باشد. بوتکمپها، در واقع همان «اردوهای آموزشی فشرده» هستند. هدفشان این است که در کوتاهترین زمان ممکن (چند هفته تا نهایتا یک سال)، مهارتهایی به شما یاد بدهند که بازار کار به آن نیاز دارد . برخلاف دانشگاه که بر تئوری متمرکز است، بوتکمپها پروژهمحور هستند؛ یعنی از روز اول، با انجام پروژههای واقعی، چیزهایی میسازید که بعدها بتوانید در رزومه خود آنها را نشان بدهید. این مسیر برای کسانی عالی است که حوصلهی چهار سال نشستن روی نیمکت دانشگاه را ندارند و میخواهند سریعتر وارد حوزههایی مثل برنامهنویسی، طراحی دیجیتال یا بازاریابی آنلاین شوند. خوبی این مسیر این است که با کمترین هزینه و زمان، میتوانید به درآمدزایی برسید، اما ریسک آن، این است که این مسیر نیاز به نظم و تمرکز بالایی دارد و اگر رشتهای را انتخاب کنید که به آن علاقه نداشته باشید، ممکن است در میانهی راه خسته شوید.
کارآموزی و ورود زودهنگام به بازار کار: یادگیری در دل عمل
بعضی از آدمها ذاتاً با عمل کردن یاد میگیرند. اگر شما هم جزو این دستهاید، شاید کارآموزی در یک محیط کاری واقعی، بهترین گزینه باشد. خیلی از صنایع، مثل تعمیرات، آشپزی، صنایع ساختمانی یا حتی برخی مشاغل اداری، از کسانی استقبال میکنند که با انگیزه و اشتیاق یادگیری وارد محیط کار شوند. این مسیر، شما را از همان ابتدا با واقعیتهای یک شغل آشنا میکند و تجربهای ارزشمند به شما میدهد که در هیچ کلاسی آموخته نمیشود. اما مراقب باشید؛ ورود زودهنگام به بازار کار، اگر با برنامهریزی برای یادگیری همراه نباشد، ممکن است شما را در یک شغل بیآینده و ساده گیر بیندازد و فرصت پیشرفت را ازت بگیرد.
مهاجرت تحصیلی: چشماندازی فراتر از مرزها
اگر شرایط مالی خانواده اجازه میدهد و به یادگیری زبان و فرهنگ جدید علاقهمندید، مهاجرت تحصیلی یک گزینهی جدی است. تحصیل در دانشگاههای خوب دنیا، نهتنها به شما دانش بهروز میدهد، بلکه فرصت کار در بازارهای بینالمللی را هم برای شما فراهم میکند. حتی اگر دوست دارید در ایران به کشور خودتان کمک کنید شاید تحصیل در خارج و برگشت به ایران هم یک گزینه ایدهآل باشد. البته این مسیر هزینههای مالی و احساسی زیادی دارد و نیازمند پشتکار فراوانی است. اگر این راه را انتخاب میکنید، بهتر است از الان زبان بخوانید و دربارهی دانشگاهها و بورسیهها تحقیق کنید.
چطور بفهمیم کدوم مسیر برای ما مناسب است؟
بهترین راه برای انتخاب، این است که یک مکث کوتاه کنید و از خودتان چند سوال ساده بپرسید:
۱. به چه کاری علاقهی شدید دارم؟ (آیا از حل کردن مسائل ریاضی لذت میبرم یا نقاشی کشیدن؟ با کامپیوتر راحتام یا با آدمها؟)
۲. نقطهی قوت من چیست؟ (در درسهای تئوری قویام یا در کارهای عملی و دستی؟)
۳. خانوادهام تا چه حد میتوانند از من حمایت مالی کنند؟ (آیا بودجهی چند سال دانشگاه یا یک دورهی خصوصی را دارند؟)
۴. چقدر ریسکپذیر هستم؟ (آیا از یک جادهی جدید و ناشناخته استقبال میکنم یا به امنیت یک مسیر قدیمی نیاز دارم؟)
هیچ پاسخی برای این سوالات درست یا نادرست نیست. همین که صادقانه به آنها پاسخ دهید، مسیر درست تا حد زیادی برای شما روشن میشود.
بوتکمپ؛ پاسخ به یک نیاز جدی
اگر هنوز دربارهی بوتکمپها کنجکاوید، بگذارید کمی بیشتر آن را توضیح بدهیم. بوتکمپها برای حل یک مشکل بزرگ به وجود آمدهاند: فاصلهی زیاد بین دانش دانشگاهی و نیاز واقعی بازار کار . وقتی در یک بوتکمپ شرکت میکنید، در واقع دارید زمان را دور میزنید. به جای اینکه چهار سال تئوری بخوانید و بعد دنبال کار بگردید، در چند ماه، یک مهارت مشخص را یاد میگیرید و با یک نمونهکار خوب، وارد مصاحبههای شغلی میشوید . این مدل آموزشی، بهخصوص برای رشتههای حوزهی فناوری اطلاعات خیلی کارآمد است. بسیاری از بوتکمپهای معتبر حتی با شرکتها همکاری دارند و بعد از پایان دوره، به یافتن شغل برای دانشآموختگان کمک میکنند. البته خیلی از این دورهها نیاز به تعهد و تمرین روزانه دارند و انتخاب یک بوتکمپ خوب، نیازمند تحقیق دربارهی سابقه و اساتید آن است.
پاسخ به سوالات رایج
آیا نرفتن به دانشگاه یعنی شکست؟
اصلاً. شکست وقتی است که راهی را بروید که به آن علاقه ندارید و در آن موفق نمیشوید. بسیاری از بهترین برنامهنویسان و کارآفرینان جهان، بدون مدرک دانشگاهی به موفقیت رسیدهاند. مسیرهای زیادی برای موفقیت وجود دارد و دانشگاه تنها یکی از آنهاست. (و البته همچنان در ایران و خارج از ایران مدرک دانشگاهی ارزشمند است)
شرکت در بوتکمپ چقدر طول میکشد؟
مدت زمان بوتکمپها به طور معمول بین چند هفته تا چند ماه متغیر است و به نوع مهارت و عمق آموزش بستگی دارد. برخی دورههای برنامهنویسی حدود ۶ تا ۹ ماه زمان میبرند تا شما را به سطح ورود به بازار کار برسانند.
آیا برای شرکت در بوتکمپ باید دیپلم داشته باشم؟
خیر، خیلی از بوتکمپها پیشنیاز خاصی ندارند و از مبتدیان هم پذیرش میکنند. مهمتر از مدرک، انگیزه و علاقهی شما برای یادگیری است. این یکی از بزرگترین مزیتهای بوتکمپها نسبت به دانشگاه است.
چطور با خانواده درباره مسیر جایگزین دانشگاه صحبت کنم؟
به جای اینکه مستقیم بگویید «دانشگاه را نمیخواهم»، با آرامش و با ذکر دلیل، مسیر جدید را برای آنها توضیح بدهید. به آنها نشان بدهید که چقدر در این باره تحقیق کردهاید و چقدر به این مسیر جدید امید دارید. خانواده را با خودتان همراه کنید، نه اینکه در مقابلشان بایستید. از آنها بخواه تا چند ماه به شما فرصت دهند تا این راه را امتحان کنید. این موضوع را هم در نظر بگیرید که آنها نسلی هستند که مهمترین موفقیتهای زندگیشان را در قبولی کنکور و رفتن به دانشگاههای خوب میدیدند پس انتظار تغییر سریع آنها انتظار درستی نیست.
انتخاب مسیر بعد از مدرسه، یکی از مهمترین تصمیمهای زندگی است، اما این پایان ماجرا نیست. یادتان باشد که مسیر زندگی خطی نیست و همیشه امکان تغییر وجود دارد. ممکن است چند سال بعد، از دانشگاه انصراف بدهید و به بوتکمپ بروید، یا برعکس. مهم این است که همین حالا، با اطلاعات کافی و بر اساس شناختی که از خودتان دارید، قدم اول را محکم بردارید.
اگر بعد از خواندن این مقاله، حس کردید که مسیر مهارتمحور و بوتکمپها میتواند برایت جذاب باشد، پیشنهاد میکنم سری به دورههای نسل آکادمی بزنید و از نزدیک ببینید که این مسیر چطور میتواند شما را به یک متخصص حرفهای تبدیل کند. شاید این، همان جادهای باشد که دنبالش میگشتید.
نکات مهم مقاله
- از یک سو، خانواده و جامعه مدام میگویند «فلانی پزشکی قبول شد» یا «ببین فلانی پولدار شد» و از سوی دیگر، شبکههای اجتماعی پر است از افرادی که در سن کم به موفقیتهای عجیب رسیدهاند.
- خوبی این مسیر این است که با کمترین هزینه و زمان، میتوانید به درآمدزایی برسید، اما ریسک آن، این است که این مسیر نیاز به نظم و تمرکز بالایی دارد و اگر رشتهای را انتخاب کنید که به آن علاقه نداشته باشید، ممکن است در میانهی راه خسته شوید.
- این مسیر، شما را از همان ابتدا با واقعیتهای یک شغل آشنا میکند و تجربهای ارزشمند به شما میدهد که در هیچ کلاسی آموخته نمیشود.
